Grossman, Vasily Αρχεία - Βιβλιοπωλείο Το Φωτόδεντρο

Η ΚΟΛΑΣΗ ΤΗΣ ΤΡΕΜΠΛΙΝΚΑ

fotodentro — Mon, 22 Aug 2022 09:44:10 +0000

“Ακόμα και να διαβάζεις κάτι τέτοιο είναι ανείπωτα δύσκολο. Ας με πιστέψουν οι αναγνώστες, μου είναι εξίσου δύσκολο να το γράφω. Μπορεί κάποιος να ρωτήσει: “Για ποιο λόγο να τα γράφουμε, για ποιο λόγο να το θυμίζουμε όλ’ αυτά;”
Το χρέος του συγγραφέα είναι να διηγείται τη φρικτή αλήθεια, το χρέος του πολίτη-αναγνώστη είναι να τη γνωρίζει. Όποιος στρέψει το βλέμμα από την άλλη, όποιος κλείσει τα μάτια και προσπεράσει, θα προσβάλει τη μνήμη των νεκρών”.
Το κείμενο “Η Κόλαση της Τρεμπλίνκα” του Βασίλι Γκρόσσμαν είναι η πρώτη μαρτυρία στον κόσμο για στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ο συγγραφέας είναι πολεμικός ανταποκριτής του ρωσικού στρατού που φτάνει στην Τρεμπλίνκα το καλοκαίρι του 1944. Ο Γκρόσσμαν προσπαθεί να περιγράψει στην Κόλαση της Τρεμπλίνκα το αδύνατο να ειπωθεί. Αγγίζει τα όρια της γραφής.
Εξετάζοντας τα αφηγηματικά χαρακτηριστικά της Κόλασης της Τρεμπλίνκα που καλούνται να υπογραμμίσουν το πρωτόγνωρο και ανίερο της εξόντωσης χιλιάδων ανθρώπων, παρατηρεί κανείς ότι οι πληροφορίες ξεδιπλώνονται σιγά σιγά, διαδοχικά, παράλληλα με την πορεία θανάτου των πρωταγωνιστών αυτής της τρομακτικής αφήγησης. Ξεκινώντας από το ήρεμο, ειδυλλιακό τοπίο του πευκόφυτου, “πληκτικού”, καθώς λέει ο αφηγητής, τοπίου της πολωνικής επαρχίας, η πληροφόρηση του αναγνώστη ακολουθεί σαν σε κάποιου είδους θρίλλερ τη σταδιακή αποκάλυψη και συνειδητοποίηση της πραγματικότητας σε μια μαρτυρική διαδρομή προς το θάνατο και συγχρόνως προς την αλήθεια.
Στην Κόλαση της Τρεμπλίνκα ο Γκρόσσμαν παρατηρεί με ενάργεια και φρικιάζει με τη μεθοδικότητα και την οργάνωση της μαζικής δολοφονίας, την οποία παρομοιάζει επανειλημμένως με βιομηχανία: Πρόκειται, τονίζει, για το στρατόπεδο ως εργοστάσιο παραγωγής θανάτου, για “σφαγείο-ιμάντα παραγωγής”.
Με τον τίτλο ήδη του κειμένου του, ο Γκρόσσμαν αναφέρεται στην Τρεμπλίνκα ως “κόλαση” μιλώντας για “κύκλους” σε μια σαφή σύνδεση με την Κόλαση του Δάντη: “Ας περιηγηθούμε λοιπόν στους κύκλους της κόλασης της Τρεμπλίνκα”.
Λίγο αργότερα αυτή ακριβώς τη μετωνυμία θα χρησιμοποιήσει και ο Πρίμο Λέβι.
“Και όλοι αυτοί οι χιλιάδες, οι δεκάδες, οι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, όλα αυτά τα φοβισμένα, γεμάτα ερωτηματικά μάτια, όλα αυτά τα νεανικά και τα γερασμένα πρόσωπα, οι καλλονές με τις μαύρες μπούκλες και τα χρυσά μαλλιά, οι καμπουριασμένοι και ακατάστατοι, οι καραφλοί γέροι, οι δειλοί έφηβοι – όλοι ενώνονταν σε ένα και μοναδικό ποτάμι που κατάπινε και τη λογική, και την υπέροχη ανθρώπινη επιστήμη, και την αγάπη των κοριτσιών, και την απορία των παιδιών, και το βήχα των γερόντων, και την ανθρώπινη καρδιά. […]

The post Η ΚΟΛΑΣΗ ΤΗΣ ΤΡΕΜΠΛΙΝΚΑ appeared first on Βιβλιοπωλείο Το Φωτόδεντρο.

Μαντόνα Σιξτίνα κ η αιώνια ανάπαυση

fotodentro — Mon, 22 Aug 2022 09:06:08 +0000

Ο Γκρόσσμαν εμπνεύστηκε τη “Μαντόνα Σιξτίνα” από μια Μαντόνα του Ραφαήλ που οι σοβιετικές αρχές την είχαν μεταφέρει στη Μόσχα από τη Δρέσδη το 1945. Ο Γκρόσσμαν είδε τον πίνακα το 1955, στο διάστημα που εκτέθηκε στο Μουσείο Πούσκιν προτού επιστραφεί στην Πινακοθήκη της Δρέσδης. Επί σχεδόν 150 χρόνια η Μαντόνα Σιξτίνα του Ραφαήλ απολάμβανε στη Ρωσία μια αφοσίωση που άγγιζε τα όρια της λατρείας. Ο Ντοστογιέφσκι, λόγου χάρη, την έβλεπε ως το σύμβολο της πίστης και της ομορφιάς που θα ήταν η σωτηρία του κόσμου, και είχε κρεμάσει πίσω από το γραφείο του ένα μεγάλων διαστάσεων αντίγραφο της Μαντόνας. Το κείμενο του Γκρόσσμαν έχει λοιπόν διττή σημασία. Αποτελεί και αυτό μια ομολογία πίστεως, ενώ ταυτόχρονα η ιδιαίτερη διάρθρωσή του σηματοδοτεί τη μετάβαση στα πιο ελεύθερα μεταγενέστερα έργα του συγγραφέα, που δεν υπακούν πιστά στους κανόνες κάποιου λογοτεχνικού είδους – όπως το μυθιστόρημα Όλα περνούν, το ταξιδιωτικό σκαρίφημα Ευχές, το πεζογράφημα “Αιώνια ανάπαυση” και τα τελευταία του διηγήματα. Στη “Μαντόνα Σιξτίνα” ο Γκρόσσμαν αναμετριέται με τεράστια ερωτήματα. Πραγματεύεται απίστευτες τραγωδίες, όπως η κολεκτιβοποίηση και ο μεγάλος λιμός και αμφισβητεί -σε μια εποχή που διακυβευόταν όσο ποτέ άλλοτε η ίδια η επιβίωση της ανθρωπότητας- τη φύση και το σκοπό της τέχνης. Ο Γκρόσσμαν έγραψε τη “Μαντόνα Σιξτίνα” στο δεύτερο εξάμηνο του 1955, πιθανόν μέσα στον Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο, εάν υπολογίσουμε πόσες φορές αναφέρει στο κείμενο τη βόμβα υδρογόνου -οι δοκιμές για την πρώτη αμερικανική θερμοπυρηνική βόμβα είχαν γίνει το 1952 και η πρώτη σοβιετική δοκιμή έγινε τον Νοέμβριο του 1955. (Από την παρουσίαση της έκδοσης)

Ο Γκρόσμαν γεννήθηκε στην Ουκρανία το 1905 από πατέρα Εβραίο, εγκαταστάθηκε στη Μόσχα το 1933 και τα γραπτά του εκτιμήθηκαν ενθουσιαστικά, αλλά στη συνέχεια ήρθε μοιραία οε σύγκρουση με το σοβιετικό κατεστημένο. Η αιτία; Αποτόλμησε μια σύγκριση ανάμεσα στα συστήματα των ναζί και σε εκείνα του σταλινισμού. Τα χειρόγραφα του θα κατασχεθούν από την Κα Γκε Μπε και ο συγγραφέας θα γνωρίσει διώξεις και απογοητεύσεις. Το μυθιστόρημά του “Ζωή και πεπρωμένο” θα θεωρηθεί απολεσθέν παρά ταύτα, μετά το θάνατο του, θα διασωθεί για να εκδοθεί στην Ελβετία τη δεκαετία του ’80, ενώ στη Ρωσία το 1988. Και στα δύο κείμενα του τόμου το δεσπόζον στοιχείο είναι μια θρηνητική διάθεση που άλλοτε, όπως στη “Μαντόνα Σιξτίνα”, προσλαμβάνει χαρακτήρα ορατόριου, ενώ στην “Αιώνια ανάπαυση” στην οποία περιγράφονται τα ρώσικα νεκροταφεία- n διάθεση του μεταλλάσσεται σε μια θερμή προσευχή ενός άθεου που δεν του είναι ξένη n προσευχητική διάθεση. “Ο Στάλιν, μ’ ένα αργό, μαλακό βήμα, παπούτσια σεβρό με χαμηλά τακούνια, πλησίασε τον πίνακα, ώρα, ώρα πολλή κοίταζε τα πρόσωπα της μάνας και του γιου, χαϊδεύοντας το γκρίζο μουστάκι. Άρα αναγνώρισε τη Μαντόνα Σιξτίνα; Την είχε συναντήσει όταν ήταν εξορία στη Σιβηρία, στο Νοβοουντίνακ, στο Τουρουχάν, στο Κουρέισκ, στα τρένα μεταφοράς φυλακισμένων, στις φυλακές μετάβασης; Τη σκεφτόταν άραγε την εποχή της δόξας του;”

The post Μαντόνα Σιξτίνα κ η αιώνια ανάπαυση appeared first on Βιβλιοπωλείο Το Φωτόδεντρο.