Την «Άρνηση» του Γ. Σεφέρη τη ζήσαµε τραγουδώντας την τη δεκαετία του ’60. Όταν αργότερα την ξανάκουσα, την ένιωσα διαφορετικά. Την προσέλαβα ως ένα ποιητικό κείµενο µε εξαιρετικά δωρική δοµή, µε διαφανείς τους υποκείµενους σωµατοψυχικούς συντελεστές: από τη µία µεριά η εµπειρία της δίψας, που παραµένει ανικανοποίητη, και από την άλλη η ανεκπλήρωτη αγάπη, που αφήνει µετέωρο και βασανιστικό το αίτηµα για ανθρώπινη επαφή. Ένα εκρηκτικό δίδυµο το οποίο συµπυκνώνει το αίτηµα για αλλαγή.

Πώς οι βιολογικές ανάγκες του ξεδιψάσµατος µαζί µε τις δευτερογενείς της αγάπης και της επαφής (που υποκρύπτουν ενδεχοµένως την εξίσου βιολογική ανάγκη της γενετήσιας σχέσης) συµπλέκονται στην ανατροπή της οµοιoστασίας, την επέλαση της δυσαρέσκειας και της θλίψης; Πώς η ανικανοποίητη ανάγκη γεννά την απόφαση αλλαγής και την αναζήτηση νέων λύσεων;

Όλα αυτά συµβαίνουν µέσα στο µυαλό µας µε την ενεργοποίηση νευρώνων, δικτύων, περιοχών, που συνεργάζονται µε τρόπους άλλοτε γνωστούς και άλλοτε µυστηριώδεις (ακόµα). Μπορεί η δήλωση του ποιητή «µέχρις εδώ, τώρα αλλάζω ζωή» να εκφράζεται µε καθαρότητα, αλλά το αντικειµενικό της βάρος είναι αμφισβητήσιμο. ∆εν είναι τόσο εύκολο όσο φαίνεται να αλλάζουµε ζωή.

Ο συγγραφέας Ιωάννης Θ. Ευδοκιµίδης, Οµότιµος Καθηγητής Νευρολογίας στο ΕΚΠΑ, σε ένα σύντοµο αλλά µεστό έργο προσεγγίζει το ποίηµα «Άρνηση» του Γ. Σεφέρη µέσα από τις αρχές των νευροεπιστηµών και διερευνά πώς µία ή µάλλον δύο σωµατοψυχικές µαταιώσεις οδηγούν τον ποιητή σε ριζικές ανατροπές.

The post Είναι εύκολο να αλλάξουμε ζωή; appeared first on Βιβλιοπωλείο Το Φωτόδεντρο.

Το περιεχόµενο της ονειροπόλησης, το υλικό της, είναι οι µνήµες, τα συµβάντα του παρελθόντος, τα οποία περιέχουν στοιχεία αισθητηριακά (εικόνες, ακούσµατα, οσµές κ.λπ.) αλλά και µη αισθητηριακά (σκέψεις και συναισθήµατα). Έτσι η ονειροπόληση αντανακλάται σε εγκεφαλικό επίπεδο στην ενεργοποίηση ενός εκτεταµένου εγκεφαλικού κυκλώµατος (του default network), που περιλαµβάνει τον κροταφικό λοβό (η µνήµη), τον µετωπιαίο λοβό, το µεταιχµιακό σύστηµα (το συναίσθηµα µε τον αµυγδαλοειδή πυρήνα) και τον βρεγµατικό λοβό (για τον έλεγχο της προσοχής). Η ενεργοποίηση του κυκλώµατος αυτού εγκαινιάζει τη στροφή της προσοχής του ατόµου από τα συµβαίνοντα στο περιβάλλον στον «εσωτερικό» του κόσµο. Στη διάρκεια αυτής της γλυκόπικρης ονειροπόλησης το εσωτερικό µας ρολόι επιβραδύνεται πιθανότατα γιατί ο χρόνος ο αντικειµενικός δεν έχει καµία σηµασία εκείνη την ώρα.

Η αναδροµική εκτίµηση της χρονικότητας, η εκτίµηση δηλαδή του παρελθόντος χρόνου, είναι πάντα µικρότερη του αντικειµενικού γιατί στην ονειροπόληση/ανάµνηση «διαλέγουµε» ορισµένα µόνο («τα σπουδαιότερα») από τα συµβάντα εκείνης της περιόδου. Αυτή η επιλογή εκφράζεται µε την επέµβαση της προσοχής στη σηµασιολογική και συναισθηµατική αξιολόγηση των συµβάντων. Η επιλεκτική αξιολόγηση επιφέρει τροµακτική συµπύκνωση του υποκειµενικού χρόνου. Αυτή είναι η έκπληξη που νιώθει ο ποιητής, την οποία περιγράφει µε σαφήνεια και λιτότητα, µεταπλάθοντας έτσι µια κοινή εµπειρία σε ποίηµα για «το πέρασµα του χρόνου».

Ο συγγραφέας Ιωάννης Θ. Ευδοκιµίδης, Οµότιµος Καθηγητής Νευρολογίας στο ΕΚΠΑ, σε ένα σύντοµο αλλά µεστό έργο προσεγγίζει το ποίηµα «Απ’ τες εννιά…» του Κ. Π. Καβάφη µέσα από ένα νευροεπιστηµονικό πρίσµα: επιχειρεί να αντιστοιχίσει την εµπειρία τού «πώς πέρασε ο χρόνος» µε τους υποκείµενους νευροψυχολογικούς και νευροβιολογικούς εγκεφαλικούς µηχανισµούς της αντίληψης του χρόνου.

The post Τελικά πώς πέρασε ο χρόνος; appeared first on Βιβλιοπωλείο Το Φωτόδεντρο.

Οι εµπειρίες, είτε θετικές είτε αρνητικές, προσανατολίζουν τη συµπεριφορά µας µε τρόπο τέτοιο ώστε να αυξάνεται η πιθανότητα επιβίωσης και ευεξίας. Αυτή όµως η πιθανότητα εξαρτάται παράλληλα και από την προσωπικό­τητα του υποκειµένου. Η λεγόµενη «ανοικτή» προσωπικότητα αναζητά νέες εµπειρίες και τις ενσωµατώνει εµπλουτίζοντας τις προηγούµενες. Αντίθετα, η «κλειστή» προσωπικότητα, ο χαρακτηριζόµενος από τη σχετική βιβλιογραφία ως «νευρωτικός» τύπος, επιµένει στα καθιερωµένα, αντιστέκεται, φοβάται το καινούργιο και επιζητά τη σιγουριά των καθιερωµένων. Οι διαφορετικοί τύποι προσωπικότητας φαίνεται να αντιστοιχούν, τουλάχιστον εν µέρει, σε ενεργοποιήσεις διαφορετικών εγκεφαλικών συστηµάτων, π.χ. ο «ανοικτός» τύπος συνδέεται µε αυξηµένη δραστηριότητα των ντοπαµινεργικών συστηµάτων µε κρίσιµη συµµετοχή του προµετωπιαίου φλοιού αλλά και του βρεγµατικού λοβού.

Μπορεί οι παγιωµένες, σταθερές και «στέρεες αντιλήψεις» να επιτρέπουν την άµεση και χωρίς πολλή σκέψη απόφαση, αλλά αυτή η αµεσότητα µπορεί να οδηγήσει σε κάθετες και δογµατικές προσεγγίσεις των προβληµάτων. Ιδιαίτερα στα ιδεολογικο-πολιτικά προβλήµατα, τα οποία απασχολούν διαχρονικά τον Μανώλη Αναγνωστάκη, η δογµατική και εντέλει µη δηµιουρ­γική/αποτελεσµατική προσέγγιση είναι ένα πάγιο χαρακτηριστικό της ελαττωµατικής ανάλυσης των πολιτικο-κοινωνικών ζητηµάτων που είχε να αντιµετωπίσει η Κοµµουνιστική Αριστερά. Απέναντι σε αυτή τη δυσοίωνη πραγµατικότητα, η κριτική διάθεση, ένα χαρακτηριστικό της «ανοικτής» προσωπικότητας, µπορεί να αποτελέσει το σωτήριο αντίβαρο. Είναι ο «τρελός», που εισδύει λοξά και διασπά τις στέρεες αντιλήψεις. Μετά από διαδοχικές µαταιώσεις και ήττες, ο ποιητής καταφεύγει στο έσχατο µέσο που του αποµένει, την κριτική, τη σωτήρια και δηµιουργική παρέµβαση του προµετωπιαίου φλοιού. Θέλει να διατηρήσει την ελπίδα, αλλά συγχρόνως διαπιστώνει πως και οι νέες ιδέες παλιώνουν και ο κύκλος της κριτικής µοιάζει να είναι ανοικτός και αέναος. ∆εν έχει τέλος αυτό το παιχνίδι.

The post Γιατί κρατάει τον «τρελό»; appeared first on Βιβλιοπωλείο Το Φωτόδεντρο.